Azərbaycan–İtaliya əlaqələri: yüksək səviyyəli dialoq və qarşılıqlı etimad

Cənubi Qafqaz regionu son illərdə həm geosiyasi, həm də iqtisadi baxımdan qlobal diqqət mərkəzinə çevrilib. Bu regionda baş verən proseslər təkcə yerli ölkələrin deyil, eyni zamanda Avropa dövlətlərinin də strateji maraqları ilə sıx şəkildə bağlıdır. Belə bir mürəkkəb və dinamik şəraitdə Azərbaycan özünü etibarlı tərəfdaş və mühüm regional aktor kimi təsdiqləyib. Xüsusilə Avropa ölkələri ilə qurulan çoxtərəfli əməkdaşlıq münasibətləri Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Bu baxımdan İtaliya ilə əlaqələr xüsusi yer tutur və son illərdə bu münasibətlər keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəlib. Prezident İlham Əliyev rəhbərliyi altında həyata keçirilən ardıcıl və praqmatik xarici siyasət kursu Azərbaycanın Avropa İttifaqına üzv ölkələrlə, o cümlədən İtaliya ilə əlaqələrinin daha da dərinləşməsinə şərait yaradıb. Bu münasibətlər yalnız iqtisadi maraqlarla məhdudlaşmır; siyasi dialoq, enerji təhlükəsizliyi, mədəni əməkdaşlıq və regional sabitlik kimi mühüm sahələri də əhatə edir. Azərbaycan ilə İtaliya arasında formalaşmış strateji tərəfdaşlıq modeli qarşılıqlı etimad və uzunmüddətli maraqlara əsaslanır.

2026-cı il mayın 4-də Giorgia Meloninin Azərbaycana rəsmi səfəri və bu çərçivədə səsləndirilən bəyanatlar iki ölkə arasında mövcud münasibətlərin nə qədər dərin və çoxşaxəli olduğunu bir daha nümayiş etdirdi. Bu səfər, eyni zamanda, regionda baş verən proseslər fonunda xüsusi siyasi və diplomatik məna kəsb edir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğulanan məqamlar isə Azərbaycan–İtaliya əlaqələrinin mahiyyətini, strateji istiqamətlərini və gələcək perspektivlərini anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin səfər zamanı verdiyi bəyanat həm diplomatik, həm də geosiyasi baxımdan mühüm mesajlarla zəngin idi. Bu görüş təkcə iki ölkə arasındakı əlaqələrin hazırkı vəziyyətini deyil, həm də gələcək əməkdaşlıq istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoydu.

Azərbaycan və İtaliya arasında münasibətlərin əsasında 2014-cü və 2020-ci illərdə imzalanmış strateji tərəfdaşlığa dair bəyannamələr dayanır. Bu sənədlər iki ölkə arasında siyasi dialoqun, iqtisadi əməkdaşlığın, enerji təhlükəsizliyinin və humanitar əlaqələrin inkişafını təmin edən əsas hüquqi çərçivəni formalaşdırıb. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, bu sənədlərdə təsbit edilmiş müddəalar artıq praktik müstəvidə öz əksini tapmaqdadır.

İtaliya Azərbaycanın Avropa İttifaqı daxilində əsas ticarət tərəfdaşlarından biri hesab olunur. Xüsusilə enerji sahəsində əməkdaşlıq mühüm yer tutur. Azərbaycan qazının Avropaya nəqlində İtaliya əsas tranzit və istehlakçı ölkələrdən biridir. Bu kontekstdə Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi iki ölkə arasında strateji əməkdaşlığın əsas sütunlarından biri kimi çıxış edir. Azərbaycan–İtaliya əməkdaşlığının əsas istiqamətlərindən biri enerji sektorudur. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. İtaliya isə bu resursların Avropa bazarına çıxarılmasında mühüm rol oynayır. Bundan əlavə, qeyri-neft sektoru üzrə əməkdaşlıq da getdikcə genişlənir. Sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və infrastruktur sahələrində birgə layihələr həyata keçirilir. İtaliya şirkətləri Azərbaycanın müxtəlif regionlarında fəaliyyət göstərir və investisiya imkanlarını artırır.

Giorgia Meloninin Azərbaycana səfəri çərçivəsində Prezident İlham Əliyev tərəfindən verilən bəyanat iki ölkə arasında formalaşmış güclü tərəfdaşlığın həm siyasi, həm də iqtisadi müstəvidə ən yüksək səviyyəyə çatdığını göstərir. Ölkə başçısının vurğuladığı kimi, Azərbaycan və İtaliya arasında siyasi əlaqələr ən yüksək səviyyədədir. Bu, mütəmadi qarşılıqlı səfərlər, beynəlxalq platformalarda əməkdaşlıq və qlobal məsələlər üzrə ortaq mövqelərlə özünü göstərir. İki ölkə arasında formalaşmış siyasi dialoq qarşılıqlı etimada əsaslanır və bu etimad uzun illər ərzində davamlı şəkildə möhkəmləndirilib.

Azərbaycan–İtaliya münasibətlərinin ən diqqətçəkən istiqamətlərindən biri ticarət əlaqələridir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, İtaliya Azərbaycanın bir nömrəli ticarət tərəfdaşıdır. 2025-ci ilin nəticələrinə əsasən, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi təxminən 12 milyard ABŞ dollarına çatıb ki, bu da rekord göstərici hesab olunur. Bu yüksək ticarət dövriyyəsinin əsas hissəsini enerji resurslarının ixracı təşkil etsə də, son illərdə qeyri-neft sektoru üzrə də əməkdaşlıq genişlənməkdədir. İtaliya şirkətləri Azərbaycanın sənaye, tikinti, logistika və kənd təsərrüfatı sahələrində fəal iştirak edir. Eyni zamanda, Azərbaycan məhsulları da İtaliya bazarında daha geniş yer tutmağa başlayır.

İki ölkə arasında əməkdaşlığın əsas sütunlarından biri energetika sahəsidir. Azərbaycan uzun illərdir ki, İtaliyanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan İtaliyanın neft təchizatında ikinci, qaz təchizatında isə yenə ikinci yerdə qərarlaşır. Bu göstəricilər Azərbaycanın etibarlı enerji tərəfdaşı kimi mövqeyini bir daha təsdiqləyir. Xüsusilə Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi siyasəti fonunda Azərbaycanın rolu daha da artır. Bu kontekstdə Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi və onun əsas komponentləri olan boru kəmərləri sistemi Azərbaycan–İtaliya əməkdaşlığının strateji əhəmiyyətini daha da gücləndirir. Enerji sahəsində əməkdaşlıq yalnız resursların ixracı ilə məhdudlaşmır. Eyni zamanda, enerji infrastrukturunun inkişafı, bərpa olunan enerji mənbələri və texnologiya transferi kimi istiqamətlərdə də tərəfdaşlıq genişlənir.

Azərbaycan və İtaliya arasında qurulmuş münasibətlər qarşılıqlı fayda prinsipi əsasında inkişaf edir. Hər iki ölkə bu əməkdaşlıqdan həm iqtisadi, həm də siyasi dividendlər əldə edir. Azərbaycan üçün İtaliya Avropa bazarına çıxış baxımından strateji əhəmiyyət daşıyırsa, İtaliya üçün Azərbaycan etibarlı enerji mənbəyi və mühüm regional tərəfdaşdır. Gələcək perspektivlərə gəldikdə isə, mövcud əməkdaşlığın daha da genişlənəcəyi gözlənilir. Xüsusilə yaşıl enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat və nəqliyyat-logistika sahələrində yeni layihələrin həyata keçirilməsi üçün geniş imkanlar mövcuddur. Prezident İlham Əliyevin bəyanatı və Ciorcia Meloninin Azərbaycana səfəri bir daha göstərdi ki, Azərbaycan–İtaliya münasibətləri dərin tarixi köklərə və güclü strateji əsaslara malikdir. Bu əlaqələr qarşılıqlı hörmət, etimad və ortaq maraqlar üzərində qurulub. Mövcud əməkdaşlıq formatı gələcəkdə daha da genişlənəcək və həm regional, həm də qlobal səviyyədə mühüm nəticələr verəcək. Azərbaycanın Avropa ilə əlaqələrinin inkişafında İtaliya xüsusi yer tutmağa davam edəcək, bu isə hər iki ölkə üçün yeni imkanlar yaradacaq.

Rüstəmova Aybəniz Vilayət qızı, Avrasiya universitetinin Humanitar fənlər və regionşünaslıq kafedrasının müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent