Qlobal iqtisadi əlaqələrin genişləndiyi, nəqliyyat dəhlizlərinin və beynəlxalq tərəfdaşlıq mexanizmlərinin əhəmiyyətinin artdığı müasir dövrdə Azərbaycan ilə Laos arasında əməkdaşlığın inkişafı diqqətəlayiq perspektivlər vəd edir. İki ölkə arasında siyasi münasibətlərin möhkəm təməl üzərində qurulması iqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, təhsil və humanitar təhlükəsizlik kimi sahələrdə yeni təşəbbüslərin reallaşdırılması üçün əlverişli şərait yaradır. Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 13-də Laos Prezidenti Thonqlun Sisulitin Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı səsləndirdiyi fikirlər də bu potensialın konkret layihələr və qarşılıqlı fayda prinsipi əsasında həyata keçirilməsinin vacibliyini ön plana çıxarır. Səfər çərçivəsində müzakirə olunan məsələlər və qəbul edilən sənədlər Azərbaycan–Laos münasibətlərinin daha çoxşaxəli əməkdaşlıq modelinə doğru inkişaf etdiyini göstərir. Azərbaycan Respublikası ilə Laos Xalq Demokratik Respublikası arasında münasibətlərin inkişafı siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadi, nəqliyyat, humanitar və texnoloji sahələrdə də yeni əməkdaşlıq imkanlarının formalaşması ilə səciyyələnir. Bəyanatda diqqət çəkən məqamlardan biri əməkdaşlığın yalnız siyasi münasibətlərlə məhdudlaşmaması, real iqtisadi nəticələrə və konkret layihələrə istiqamətləndirilməsidir. Nəqliyyat bağlantıları, investisiya imkanları, minalarla mübarizə, təhsil, energetika, mədənçilik və kənd təsərrüfatı sahələrində müzakirələr Azərbaycan–Laos münasibətlərinin çoxşaxəli inkişafı üçün zəmin yaradır.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində nəqliyyat bağlantıları dövlətlər arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Azərbaycan ilə Laos arasında nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın perspektivlərinə xüsusi diqqət yetirilib. Laosun qonşu ölkələrlə dəmir yolu bağlantılarının inkişaf etdirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi layihələr gələcəkdə ölkənin beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinə çıxış imkanlarını genişləndirə bilər. Laos Prezidentinin qeyd etdiyi bu layihələr tamamlandıqdan sonra Trans-Xəzər nəqliyyat marşrutu ilə əlaqələnmə perspektivi də yarana bilər.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və nəqliyyat-logistika infrastrukturunun inkişafı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkəmiz Şərq ilə Qərb arasında yükdaşımaların təşkilində mühüm tranzit imkanlarına malikdir. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyi kimi, Azərbaycan ərazisində əsas nəqliyyat-logistika layihələrinin reallaşdırılması yeni yüklərin cəlb edilməsinə, yük mənbələrinin şaxələndirilməsinə və daşımaların həcminin artırılmasına diqqət yetirməyə imkan verir.
Azərbaycan və Laos arasında nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığın inkişafı qarşılıqlı ticarətin genişləndirilməsinə, logistika xərclərinin optimallaşdırılmasına və yeni bazarlara çıxış imkanlarının araşdırılmasına töhfə verə bilər. Bunun üçün nəqliyyat marşrutlarının iqtisadi səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi, yük axınlarının müəyyənləşdirilməsi və müvafiq logistika qurumları arasında əlaqələrin yaradılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan ilə Laos arasında iqtisadi münasibətlərin dərinləşdirilməsi üçün ən mühüm şərtlərdən biri qarşılıqlı investisiyaların təşviqidir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Azərbaycanın xarici ölkələrə sərmayə qoyuluşunun genişlənməsi, investisiyaların coğrafiyasının böyüməsi və bu prosesin tərəfdaş ölkələr üçün yaratdığı faydalar xüsusi vurğulanıb. Azərbaycanın investisiya təcrübəsi göstərir ki, xarici ölkələrdə həyata keçirilən layihələr yeni iş yerlərinin açılmasına, istehsal sahələrinin formalaşmasına və iqtisadi fəallığın artmasına şərait yarada bilər. Laos tərəfindən Azərbaycan investorlarına konkret layihələrin təqdim edilməsi isə əməkdaşlığın praktiki mərhələyə keçməsini sürətləndirə bilər.
Laos–Azərbaycanmünasibətlərində energetika, mədənçilik və kənd təsərrüfatı sahələri qarşılıqlı maraq doğuran istiqamətlər sırasındadır. Bu sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün hər iki ölkənin ehtiyacları, resursları və bazar imkanları əsasında konkret layihələrin hazırlanması vacibdir. Ticarət dövriyyəsinin artırılması da yalnız siyasi iradə ilə deyil, məhsul və xidmətlərin çeşidinin genişləndirilməsi, biznes əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi və davamlı iqtisadi mexanizmlərin yaradılması ilə mümkün olacaq.
Azərbaycan ilə Laos arasında əməkdaşlığın diqqətçəkən istiqamətlərindən biri minalarla mübarizədir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında bu problemin hər iki ölkə üçün ciddi humanitar çağırış olduğu vurğulanıb. Laos uzun illər əvvəl baş vermiş müharibənin nəticələri ilə bu gün də üzləşir. Ölkədə partlamamış hərbi sursatlar insanların həyatına və sağlamlığına təhlükə yaratmaqda davam edir. Azərbaycan isə Ermənistanın işğalının nəticəsi olaraq geniş ərazilərdə mina təhlükəsi ilə qarşılaşıb. Dövlət başçısının açıqlamasına əsasən, Azərbaycan ərazilərində bir milyondan çox mina basdırılıb və son 5–6 il ərzində 400-dən çox azərbaycanlı mina hadisələri nəticəsində həyatını itirib və ya ağır yaralanıb. Bu reallıqlar iki ölkə arasında təcrübə mübadiləsini zəruri edir. Mina təhlükəsinin aradan qaldırılması yalnız ərazilərin təmizlənməsindən ibarət deyil. Buraya risklərin qiymətləndirilməsi, əhalinin maarifləndirilməsi, zərərçəkənlərə dəstək, mütəxəssislərin hazırlanması və müasir texnologiyaların tətbiqi də daxildir.
Azərbaycan və Laos arasında müvafiq qurumların əməkdaşlığı, mütəxəssislərin iştirakı ilə təlimlərin keçirilməsi və texnoloji həllərin paylaşılması hər iki ölkənin mina və partlamamış hərbi sursatlarla mübarizə imkanlarını gücləndirə bilər. Bu sahədə əməkdaşlıq humanitar təhlükəsizliyin təmin olunmasına və mülki əhalinin həyatının qorunmasına xidmət edən mühüm təşəbbüs ola bilər.
Azərbaycan–Laos münasibətlərində təhsil sahəsi də strateji əhəmiyyətə malikdir. Prezident İlham Əliyevin laoslu tələbələrin Azərbaycanda təhsil alması ənənəsinin bərpa olunması barədə təklifi iki ölkə arasında humanitar əlaqələrin inkişafı üçün yeni imkanlar yaradır. Sovet dövründə iki mindən çox laoslu tələbənin Azərbaycanda təhsil alması ölkələr arasında mövcud olan tarixi əlaqələrin mühüm göstəricisidir. Bu təcrübənin yenidən canlandırılması gənclərin bilik və bacarıqlarının artırılması, peşəkar kadrların hazırlanması və mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından faydalı ola bilər. Təqaüd mexanizmlərinin yaradılması laoslu gənclərin Azərbaycanda ali təhsil almasını asanlaşdıra bilər. Eyni zamanda, universitetlər arasında əməkdaşlıq, akademik mübadilə və birgə təhsil proqramları iki ölkənin təhsil sistemləri arasında əlaqələrin genişlənməsinə şərait yaradar. İnsan kapitalına yatırılan sərmayə uzunmüddətli nəticələr verir. Azərbaycanda təhsil alan laoslu tələbələr gələcəkdə müxtəlif sahələrdə mütəxəssis kimi fəaliyyət göstərərək iki ölkə arasında iqtisadi və mədəni əlaqələrin inkişafına töhfə verə bilərlər.
Azərbaycan və Laos arasında qəbul edilən Birgə Bəyanat ikitərəfli münasibətlərin gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi sənəd kimi çıxış edir. Sənədin əhəmiyyəti onun əməkdaşlığın əsas prioritetlərini müəyyənləşdirməsi ilə yanaşı, tərəflər arasında əldə olunmuş razılaşmaların konkret fəaliyyət istiqamətlərinə çevrilməsi üçün siyasi zəmin yaratmasındadır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında səsləndirilən fikirlər göstərir ki, tərəflər münasibətlərin inkişafına müsbət yanaşır və mövcud potensialdan daha səmərəli istifadə etmək niyyətindədirlər. Bununla belə, əməkdaşlığın uğuru konkret layihələrin hazırlanmasından, məsul qurumlar arasında koordinasiyadan və əldə olunan razılaşmaların ardıcıl icrasından asılı olacaq.
Azərbaycan ilə Laos arasında nəqliyyat, investisiya, humanitar təhlükəsizlik, təhsil və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi hər iki dövlət üçün qarşılıqlı fayda yarada bilər. Siyasi münasibətlərin möhkəm təməli üzərində qurulan iqtisadi və humanitar tərəfdaşlıq isə ikitərəfli əlaqələrin daha davamlı və çoxşaxəli xarakter almasına imkan verəcək. Azərbaycan–Laos münasibətlərinin inkişafı göstərir ki, coğrafi məsafə və iqtisadi strukturlar arasındakı fərqlər qarşılıqlı maraqlar əsasında əməkdaşlığın genişləndirilməsinə maneə deyil. Əksinə, müxtəlif sahələrdə mövcud təcrübənin bölüşdürülməsi və yeni tərəfdaşlıq imkanlarının araşdırılması hər iki ölkə üçün əlavə üstünlüklər yarada bilər. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında vurğulanan əsas məqam əməkdaşlığın konkret nəticələrə yönəldilməsidir. Biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi, nəqliyyat bağlantılarının inkişafı, minalarla mübarizədə təcrübə mübadiləsi və təhsil sahəsində tarixi ənənələrin bərpası bu istiqamətdə mühüm addımlar ola bilər.
Kamal Paşazadə,
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
