Uşaqların Aşura mərasimlərinə aparılması – riskli məqamlar var

İslam mədəniyyətində Aşura günü, İmam Hüseynin və tərəfdarlarının Kərbəla faciəsində şəhid olmasının anılması mühüm dini və tarixi hadisədir. Lakin son illərdə uşaqların bu mərasimlərdə, xüsusilə də matəm rituallarında və kütləvi tədbirlərdə iştirakı cəmiyyətdə, eləcə də pedaqoq və psixoloqlar arasında ciddi müzakirələrə səbəb olur. Dini tərbiyənin təməli mərhəmət və maarifləndirməyə söykənməli olsa da, bəzi hallarda mərasimlərin ağırlığı və qeyri-pedaqoji forması uşaqların psixologiyasında dərin izlər qoya bilər.

Uşaqlara dini dəyərləri aşılamaq valideynlərin mənəvi borcudur. Lakin uşağın inkişaf psixologiyası onun gördüklərini və yaşadıqlarını böyüklərdən fərqli şərh etdiyini əsas tutur. İnsan beyni müəyyən yaş dövrlərinə qədər kədəri, ölümü və ya kütləvi emosional partlayışları filtrləməkdə çətinlik çəkir. Aşura mərasimlərindəki qara geyimlər, fəryadlar və əzəmətli atmosfer uşağın daxili aləmində “təhlükə” siqnalı verə bilər. Uşaq bu məqamda dini hikməti deyil, yalnız ətrafdakı insanların üzündəki kədəri görür ki, bu da onda əsassız narahatlıq və qorxu hissi yaradır.

Uşaqların matəm mərasimlərində şahidi olduqları səhnələr bəzən onların yaş səviyyəsinə uyğun gəlmir. Kütləvi emosiyalar yoluxucudur. Valideynlər, bəlkə də, ibadət məqsədilə uşağı özləri ilə apararkən, uşaq həmin anlarda yüksək səviyyədə stress keçirə bilər. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, erkən yaşda şahidi olunan şiddətli kədər və matəm ritualları uşaqlarda “tənhalıq qorxusu”, “sevdiklərini itirmə qorxusu” və ya depressiv meyllərin yaranmasına təkan verə bilər. Dinlərin təbliğ etdiyi əsas məqsəd sevgidir, lakin uşağın qəlbində bu mərasimlər vasitəsilə “qorxu” toxumu cücərirsə, bu, dini tərbiyənin məqsədinə ziddir.

Dini tərbiyədə əsas olan uşağa hadisənin mahiyyətini, haqqın və ədalətin simvolunu izah etməkdir. Bu, kitablar, söhbətlər və məntiqli izahatlar vasitəsilə edilməli, uşağın zehni hazırlanmalıdır. Kütləvi mərasimlər isə daha çox “hissiyyat” üzərində qurulub. Bir uşağın hadisənin fəlsəfəsini anlamadan yalnız matəm atmosferinə daxil edilməsi, ona hələ hazır olmadığı bir emosional yükü yükləmək deməkdir. Dini təhsil – uşağın dünyagörüşünü genişləndirməkdir, lakin mərasimlərə məcburi və ya hazırlıqsız cəlb olunma onun dünyasını “qara rənglərə” boyaya bilər.

Hər bir valideyn düşünməlidir: uşağım bu mərasimdə nəyi dərk edir? Əgər cavab “heç nə, sadəcə qorxur və ağlayır”dırsa, deməli, həmin mühit uşaq üçün deyil. Dini tərbiyə sevinc, sülh və yüksək mənəviyyat bəxş etməlidir. Uşağı qorxudan, onu kütləvi emosional burulğana salan istənilən ritual, onun gələcək həyatında dini dəyərlərə qarşı bir soyuqluq və ya travmatik yanaşma formalaşdıra bilər.

Aşura gününün fəlsəfəsini uşaqlara sevgi və ədalət müstəvisində çatdırmaq lazımdır. Lakin uşaqları onların psixoloji sərhədlərini aşan, ağır matəm atmosferli kütləvi tədbirlərə aparmaq dini tərbiyə deyil, uşağın kövrək dünyasına müdaxilədir. Qoy, onlar bu günü əzəmətlə, lakin öz yaşlarına uyğun, maariflənmiş şəkildə tanısınlar. Unutmayaq ki, ən böyük ibadət uşağın psixoloji sağlamlığını qorumaq və onu düzgün istiqamətdə yetişdirməkdir.