XIV əsrdə baş vermiş və milyonlarla insanın ölümünə səbəb olmuş Qara ölüm pandemiyası zamanı yaranan genetik dəyişikliklər bu gün də insan orqanizminin təhlükəli infeksiyalara qarşı mübarizəsində mühüm rol oynayır. Lakin alimlər bildirirlər ki, bunun mənfi tərəfi də var.
Qaynarinfo xəbər verir ki, genetiklərin apardıqları və “Telex” nəşrinin dərc etdiyi araşdırmaya görə, bubon vəbası pandemiyası zamanı “ERAP2” geninin müəyyən variantına malik insanlar ölümcül infeksiyadan sağ çıxmaq baxımından təxminən 40 faiz daha yüksək şansa sahib olublar. Həmin dövrdə Avropa, Şimali Afrika və Yaxın Şərq əhalisinin təxminən yarısı vəba səbəbindən həyatını itirmişdi.
“ERAP2” geni necə işləyir?
Alimlərin sözlərinə görə, “ERAP2” geni immun sisteminin xəstəlik törədicilərini tanımasına kömək edən zülalın sintezini təmin edir. Bu zülal patogenlərin zülallarını daha kiçik hissələrə parçalayır və nəticədə immun sistemi infeksiyaya daha sürətli reaksiya verir.
Bu genin daha az effektiv variantı isə zəif fəaliyyət göstərən zülalın yaranmasına səbəb olur. Həmin gen variantını daşıyan insanlar vəbaya səbəb olan bakteriyaya qarşı daha həssas olduqlarından daha çox həyatlarını itiriblər. Nəticədə qoruyucu “ERAP2” variantı sonrakı nəsillərdə daha geniş yayılıb.
Vəbaya qarşı qorunma yeni problemlərə yol açıb
Əsrlər sonra alimlər müəyyən ediblər ki, vaxtilə insanları Qara ölüm pandemiyasından qoruyan həmin gen variantı bu gün autoimmun xəstəliklərin yaranma riskinin artması ilə əlaqələndirilir.
Xüsusilə bu variant “Kron” xəstəliyi və immun sisteminin orqanizmin öz toxumalarına hücum etdiyi digər patologiyalar üçün risk amillərindən biri hesab olunur.
Tədqiqatçıların fikrincə, bunun səbəbi immun sisteminin həddindən artıq aktiv olmasıdır. Güclü immun cavab infeksiyalarla daha effektiv mübarizə aparsa da, bəzən sağlam hüceyrələri də təhlükə kimi qəbul edərək onlara hücum edə bilir.
Gen COVID-19 pandemiyası zamanı da faydalı olub
Alimlər bildirirlər ki, “ERAP2” geninin qoruyucu variantının üstünlüyü yalnız vəba dövrü ilə məhdudlaşmayıb. Son illərdə aparılan araşdırmalar göstərib ki, bu gen variantını daşıyan şəxslərdə COVID-19-un ağır keçməsi və ya ölüm riski əhəmiyyətli dərəcədə aşağı olub.
Bu fakt yüz illər əvvəl formalaşmış genetik dəyişikliklərin bu gün də insan orqanizmini təhlükəli infeksiyalardan qorumaqda rol oynadığını göstərir.
Qara ölüm bəşəriyyətə necə təsir edib?
Tədqiqatçılar XIV əsrdə baş vermiş pandemiyanın daha bir mühüm nəticəsinə diqqət çəkiblər. Sağ qalanlar arasında fiziki cəhətdən daha sağlam və davamlı insanlar üstünlük təşkil etdiyindən, onların genetik xüsusiyyətləri sonrakı nəsillərə ötürülüb.
Araşdırmalara əsasən, pandemiyadan sonra 70 yaşına çatan insanların payı təxminən 10 faizdən 20 faizə yüksəlib. Həmin dövrdə orta ömür uzunluğu aşağı olaraq qalsa da, uzunmüddətli perspektivdə əhalinin ümumi sağlamlıq göstəricilərində yaxşılaşma müşahidə olunub.
Alimlərin qənaətincə, “ERAP2” geninin tarixi təkamülün ölümcül epidemiyalar zamanı insanlığın sağ qalmasına necə kömək etdiyini, eyni zamanda əsrlər boyu davam edən genetik kompromislər yaratdığını nümayiş etdirən parlaq nümunədir.
Sonxeber.az
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş
Uzun ömür sürmək üçün nə yemək lazımdır? – Ən faydalı 11 qida
Sağlam qidalanma uzunömürlülüyün əsas amillərindən biri hesab olunur. Antioksidantlarla zəngin qidaların gündəlik rasiona daxil edilməsi iltihabı azaltmağa, hüceyrələri zədələnmədən qorumağa və xroniki xəstəliklərin inkişaf riskini aşağı salmağa kömək edə bilər. Qaynarinfo “Verywell Health”
9 iyul
Tərkibində maqnezium yüksək olan 12 qida
Maqnezium orqanizmin normal fəaliyyəti üçün vacib minerallardan biridir. Bununla belə, bir çox insan bu elementi qida vasitəsilə kifayət qədər qəbul etmir. Diyetoloqlar maqneziumun ilk növbədə qida məhsullarından alınmasını tövsiyə edirlər, çünki bu yolla orqanizm digər faydalı maddələri də qəbul edir
6 iyul
Ürək sağlamlığını qorumağa kömək edən 9 faydalı və dadlı qəlyanaltı
Ürək üçün faydalı qəlyanaltılar adətən doymuş yağlar və natrium baxımından az, lif, antioksidant və faydalı qida maddələri baxımından isə zəngin olur. Qaynarinfo xəbər verir ki, “Verywell Health” nəşrinin məlumatına görə, bu məhsullar iltihabi proseslərin azalmasına kömək edir və ürək-dama
27 iyul
Qarpız bu şəxslər üçün zərərlidir
“Həddindən artıq qarpız istehlakı xüsusilə böyrək xəstəliyindən əziyyət çəkənlər və şəkərli diabeti olan şəxslər üçün ciddi təhlükə yarada bilər”. “Qafqazinfo” xəbər verir ki, bu sözləri diyetoloq Olqa Yamilova deyib. Mütəxəssis qeyd edib ki, qarpız güclü sidikqovucu təsirə mali
7 iyul
Uzun müddət oturmaq ölüm riskini yüksəldir – Araşdırmanın nəticələri
Hər əlavə saat oturaq vəziyyətdə qalmaq onkoloji xəstəliklərdən ölüm riskini orta hesabla 10 faiz artırır. xəbər verir ki, bu barədə “PLoS Medicine” jurnalında dərc olunan araşdırmada bildirilib. Tədqiqat çərçivəsində orta yaşı 56 olan 91 mindən çox insanın göstəriciləri təhlil edilib. İştirakçıla
5 iyul
Su qəbulunu necə artırmaq olar? – 5 faydalı məsləhət
İnsan orqanizminin böyük hissəsi sudan ibarətdir. Su hüceyrələrə qida maddələri və oksigenin daşınmasında, bədən temperaturunun tənzimlənməsində, həmçinin beynin normal fəaliyyətinin qorunmasında mühüm rol oynayır. Qaynarinfo xəbər verir ki, “Better Homes & Gardens” nəşri diyetoloqları
27 iyul
Beyin şişlərinə qarşı yeni peyvənd xəstələrə ümid verir
Almaniyada aparılan tədqiqatda beyin şişlərinə qarşı vaksinasiya olunan xəstələrin 66 faizi səkkiz il sonra sağ qalıb. Peyvəndin məqsədi şişin təkrar yaranmasının qarşısını almaqdır. Beyin şişlərinin müalicəsi çətindir, çünki onların əməliyyatla tam götürülməsi çox nadir hallarda mümkün olur. Xəstələr
8 iyul
Bu baş ağrısı həyatınız üçün təhlükəli ola bilər
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, qəfil başlayan və bir neçə saniyə ərzində çox şiddətlənən baş ağrısı həyati təhlükə yaradan vəziyyətin əlaməti ola bilər. Belə hallarda vaxtında tibbi yardım göstərilməsi həyatı xilas edə bilər. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, həkimlər “ildırımvar
5 iyul
Mənbə: Sonxeber.az
